مصطفى محقق داماد

149

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

سماعة بن مهران گفت : « به امام صادق ( عليه السّلام ) عرض كردم دو حديث متعارض به ما مىرسد كه يكى از آن دو ما را به انجام كارى فرمان مىدهد و ديگرى ما را از انجام آن بازمىدارد ، وظيفه ما چيست ؟ فرمود : به هيچ‌كدام عمل مكنيد تا امام خود را ملاقات نموده ، حكم واقعى را از او بپرسيد ، ب - يكى از متعارضان از جهتى بر ديگرى ترجيح دارد جهاتى كه مىتواند مرجّح يكى از دو خبر بر ديگرى محسوب گردد و در اخبار علاجيه آمده به شرح زير است : ب - 1 ) ترجيح به موافقت با احتياط « 1 » مانند : مرفوعه زراره : « روى العلّامة ، مرفوعا الى زرارة بن اعين ، قال : سألت الباقر ( عليه السّلام ) . . . . قلت : ربما كانا معا موافقين لهم او مخالفين ، فكيف أصنع ؟ فقال ( عليه السّلام ) : إذن فخذ بما فيه الحائطة لدينك و اترك ما خالف الاحتياط » . « 2 » زراره از امام باقر ( عليه السّلام ) مىپرسد كه در صورت تساوى دو حديث متعارض ، وظيفه چيست ؟ حضرت فرمود : « به حديثى عمل كن كه مطابق با احتياط است و حديث مخالف احتياط را رها كن . » ب - 2 ) ترجيح به موافقت با كتاب و سنت قطعى اين گروه از اخبار به دو دسته تقسيم مىشود :

--> - صفات القاضى ، حديث 42 و جامع احاديث الشيعة ، زير نظر آيت الله بروجردى ، ج 1 ، ص 266 باب 6 از ابواب المقدمات ح 458 . ( 1 ) - لازم به يادآورى است كه تنها يك روايت ، دالّ بر عمل به احتياط مىباشد كه همين مرفوعه است ، و لذا به شمار آوردن آن به عنوان يك دسته از اخبار علاجيّه ، همان گونه كه در كفاية الاصول آخوند خراسانى ، ص 442 و 443 ، آمده است خالى از مسامحه نيست . ( 2 ) - احسائى ، شيخ محمد بن على بن ابراهيم ، عوالى اللّئالى ، ج 4 ص 133 ، ح 229 ، نورى طبرسى ، حسين ، مستدرك الوسائل ، ج 17 ص 303 باب 9 از ابواب صفات القاضى ، حديث و جامع احاديث الشيعة ، زير نظر آيت ا . . . بروجردى ، ج 1 ، ص 255 باب 6 از ابواب المقدمات ، ح 428 .